Scanangst begrijpen en verminderen
Scanangst is de onrust die veel mensen ervaren als ze een CT-scan moeten laten uitvoeren voor het opsporen of de follow-up van kanker. Het concept gaat verder dan de tijd van het onderzoek en de zieke patiënt. Je kan scanangst tegengaan met (vrij) eenvoudige maatregelen.
Voor kankerpatiënten verloopt de tijd niet lineair. Vaak zitten ze in de koude wachtzaal op de dienst radiologie. Op dat ogenblik is het alsof de klok van het leven stilstaat: het bestaan wordt opgeschort tussen het magnetische gezoem van een tunnel en het daaruit voortvloeiende verdict …
Reis in angst
Scanangst is meer dan gewoon wat tijdelijke zenuwachtigheid. “Het is een complex klinisch verschijnsel, dat zich manifesteert tijdens het hele zorgtraject, van de diagnostische evaluatie tot de follow-up na behandeling van de kanker”, aldus Melissa De Regge, professor gezondheidszorgmanagement aan de UGent tijdens haar presentatie op de jaarlijkse meeting van de BSMO (1). “Scanangst beperkt zich niet tot de vijftien minuten van het onderzoek, maar betreft een uitgebreide “scan journey”, die is bezaaid met psychologische wrijvingspunten.” De onderzoeksgroep heeft die emotionele reis in kaart gebracht en heeft zo zeven kritieke stappen teruggevonden, die ze samenvatten in drie fasen:
- de fase voor de scan (vanaf het maken van de afspraak);
- de dag van het onderzoek met inbegrip van de aankomst in het ziekenhuis en de eigenlijke scan;
- de fase na de scan, vaak de moeilijkste: de fase voor het aankondigen van de resultaten.
Een toestand die invloed heeft op het ecosysteem
Uit het onderzoek van prof. De Regge blijkt dat scanangst niet alleen de patiënt zelf betreft. “Het zorgtraject is een ecosysteem van onderlinge afhankelijkheden, waarin emoties circuleren. De stress van de familie weerspiegelt vaak die van de patiënt zelf. De familieleden worden dan ‘copatiënten’. Soms voelen ze zich nog slechter dan de patiënt zelf, wat negatieve invloed heeft op de dynamiek van de zorg.” Ook het verzorgend personeel speelt daarin mee. Een stresserende omgeving heeft immers negatieve invloed op de perceptie van de kwaliteit van de zorg.
Drie eenvoudige maatregelen om scanangst tegen te gaan
Door middel van interviews en workshops met de patiënten, hun naasten en het verzorgend personeel hebben de vorsers meerdere concrete maatregelen teruggevonden die de scanangst in de verschillende fasen van het traject kunnen verlichten. Drie maatregelen die snel en gemakkelijk in het ziekenhuis kunnen worden geïmplementeerd, zijn:
- De eerste resultaten snel meedelen, idealiter nog dezelfde dag. Dat zou een traumatisch wachten omzetten in een vlotte behandeling.
- Betere informatie geven over het zorgtraject, vooral over de wachttijden. Bijvoorbeeld verwittigen dat de patiënt soms tien tot vijftien minuten moet wachten op de dienst radiologie.
- Adviezen voor stressmanagement. Voorbeelden: ontspannende en ademhalingsoefeningen, luisteren naar rustgevende muziek, (onco)psychologische hulp vragen …
Referentie:
1. Melissa De Regge en Hannes Vanpoecke, Improving the scanjourney, BSMO, 6 februari 2026.
