Seksuele gezondheid bij ouderen nog steeds een taboe
Het Jules Bordet Instituut – het universitair ziekenhuis van Brussel – heeft verschillende deskundigen bijeengebracht om te praten over seksuele gezondheid: seksualiteit na je 70ste, de menopauze, andropauze, erectiestoornissen, enzovoort. Dit zijn allemaal onderwerpen die in onze samenleving nog steeds verrassend taboe zijn.
Dr. Pierre Hanotier, geriater, wees er in zijn inleiding op dat vanaf 70 jaar en ouder, in tegenstelling tot wat men zou denken, het emotionele en vooral het seksuele leven voor een aanzienlijk deel van ons doorgaat. Volgens een Zweeds onderzoek geeft 55% van de mannen van 70 jaar en ouder en 27% van de vrouwen aan in de afgelopen 12 maanden seks te hebben gehad (Doi: 10.1136/bmj.a279).
Het nog jonge beroep van geriater (de geriatrie ontstond in de jaren 80) heeft kunnen vaststellen dat de belangrijkste reden voor het minimale seksuele leven nog steeds leeftijdsdiscriminatie is, het „anti-ouderenracisme“. „Ouderen worden nog te vaak gezien als aseksueel. Seksualiteit boven de 70 jaar roept gêne en ongemak op, ook bij zorgverleners. Het is aan hen om het onderwerp als eerste aan te kaarten, om zo de communicatie op gang te brengen, kortom...”
Holistische geriatrie
Gelukkig is de geriatrie, net als de huisartsgeneeskunde, holistisch. Ze kan vaststellen waar het verdwijnen van het seksuele verlangen vandaan komt. Er zijn meerdere factoren: bijwerkingen van een medicijn of een operatie (met name aan de prostaat), pijn, chronische ziekten, psychologische factoren of relationele aspecten… De geriatrie staat centraal in de oplossing, want de zogenaamde ‘generatie X’ (die vandaag 70 jaar of ouder is) is de meest actieve en seksueel meest bevrijde generatie.
Een van de factoren die het seksuele verlangen ondermijnen, is natuurlijk kanker. Volgens prof. Organite Goldrathebben helaas 30 tot 80% van de kankerpatiënten te maken met seksuele problemen. Deze ziekte verstoort namelijk verschillende mechanismen die het verlangen opwekken, omdat ze vermoeidheid, stress, angst en depressie veroorzaakt. Het verlangen en het zelfbeeld worden hierdoor aangetast. En dan hebben we het nog niet eens over symptomen die allesbehalve sexy zijn, zoals urinewegproblemen, droge slijmvliezen, spijsverteringsstoornissen… Net als haar collega-geriater is dr. Goldrat van mening dat erover praten met je arts al een eerste stap is.
Seksualiteit met een handicap
Dolores Fonseca, hoofd verpleegkunde in het CTR (Centrum voor Traumatologie en Revalidatie) van het CHU Brugmann, wees op de extra moeilijkheden waarmee patiënten met een handicap en/of in revalidatie te maken hebben bij het herwinnen van hun seksleven. In het CTR wordt elke nieuwe zorgverlener getraind om de intieme signalen van patiënten op te vangen, die deze vaak onhandig weten te uiten.
Het CTR beschikt onder meer over de „info-Echanges“. Het kernidee is dat patiënten tijdens een verblijf van gemiddeld 8 maanden deelnemen aan 7 thematische sessies onder leiding van zorgverleners en artsen. Deze groepen doorbreken het isolement van de patiënten, die ‘therapeutische educatie’ krijgen waardoor ze beter met hun handicap kunnen omgaan. Het CTR biedt ook maandelijks een urologisch-seksuologisch spreekuur aan. Hier kunnen problemen op het gebied van impotentie, vruchtbaarheid en ouderschap openlijk worden besproken, alleen of als koppel. In samenwerking met Erasme biedt het CTR geavanceerde chirurgie aan op het gebied van penisprothesen, intracaverneuze pompen die de penis stimuleren en neurostimulators. Tot slot vullen gespecialiseerde vzw’s het aanbod aan.
Andropauze en seksualiteit
Dr. David Pening ging in op een ander mysterie rond het mannelijkheid: de andropauze. Een algemene term voor het grote publiek die beter gedefinieerd zou moeten worden als testosterontekort of leeftijdsgebonden androgeentekort (DALA), vormen van hypogonadisme die zich op latere leeftijd bij de man voordoen.
„In tegenstelling tot de menopauze is er hier geen sprake van een abrupte of volledige stopzetting van een hormonale functie. De testikels blijven, zelfs naarmate men ouder wordt, een kleine hoeveelheid testosteron en zaadcellen produceren, maar de productie neemt vanaf de leeftijd van 35 jaar met ongeveer 1% per jaar af.”
De meest zichtbare symptomen zijn een afname van het libido, het uitblijven van spontane of ochtenderecties en erectiestoornissen. Omdat ze dit echter beschouwen als een normaal, natuurlijk verschijnsel dat samenhangt met het ouder worden, denken veel mannen met hoge bloeddruk, diabetes of overgewicht, of die bepaalde medicijnen gebruiken, er niet aan om een arts te raadplegen.
Het opsporen van een eventueel testosterontekort is echter relatief eenvoudig (twee bloedonderzoeken, ’s ochtends op een lege maag en met een tussenpoos van een maand). En er bestaan testosteronvervangende behandelingen in de vorm van een gel voor onderhuidse of intramusculaire toediening.
Net als de puberteit bij tieners
De tegenhanger van de andropauze, de menopauze, werd besproken door dr. Victoria Di Petrantonio. De gynaecologe wees erop dat vrouwen… een derde van hun leven in de menopauze doorbrengen en dat deze periode niet zonder problemen verloopt. „Je zou de menopauze kunnen vergelijken met de puberteit bij tieners. Ze brengt grote veranderingen met zich mee… alleen wordt er niet zo openlijk over gesproken.” Zowel patiënten als gynaecologen spreken er niet zo gemakkelijk over. „De menopauze verstoort het intieme leven, maar betekent niet het einde ervan”, verduidelijkt dr. Petrantonio. „Het gaat erom de juiste vragen te stellen, zoals deze: Heeft u een verandering in uw libido opgemerkt? “ „Het gevaar is dat seksualiteit tijdens de menopauze tot een taboe wordt gemaakt“, zegt de gynaecologe.„Met het risico dat vrouwen deze situatie op die leeftijd als normaal gaan beschouwen.“
Lees meer details in onze digitale uitgave