Handartrose: werkzaamheid van de combinatie curcuma-boswellia?

Handartrose is een frequente, pijnlijke en moeilijk te behandelen aandoening, die negatieve invloed heeft op het functioneren en de levenskwaliteit. De medicamenteuze opties zijn vrij beperkt, en doordat er een sterk placebo-effect is, is het erg moeilijk de werkzaamheid van een behandeling aan te tonen. De Belgische FLEXOA-studie is een gecontroleerde studie die nieuwe informatie levert over CBTIL®, een gestandaardiseerde combinatie van specifieke extracten van Curcuma longa en Boswellia serrata (1-4).

FLEXOA is een multicentrische, gerandomiseerde, dubbelblinde, placebogecontroleerde studie van drie maanden die is uitgevoerd in 11 Belgische centra bij 162 patiënten met symptomatische handartrose volgens de criteria van het American College of Rheumatology: 83 patiënten hebben CBTIL® gekregen en 79 een placebo. De gemiddelde leeftijd was 63,1 jaar. 76,5% van de proefpersonen waren vrouwen. Het primaire eindpunt was de pijn aan de vingers op een visuele analoge schaal van 0 tot 100 na drie maanden (1).

Een significant verschil in pijn

Na drie maanden was de pijn met 24,7 punten verminderd in de CBTIL®-groep en met 16,2 punten in de placebogroep. Het gecorrigeerde verschil tussen de groepen bedroeg 8,5 punten (95% BI: 0,6-16,4; p = 0,03). De gestandaardiseerde effectgrootte was 0,30 (95% BI: 0,10-0,50), dus een sterkere vermindering van de pijn in de CBTIL®-groep. Al na een maand was het verschil significant (1).

De score bij een totaalevaluatie van de patiënt na drie maanden was 9,6 punten sterker verbeterd dan in de placebogroep. Een aanvaardbaar geachte symptomatische toestand of PASS (Patient Acceptable Symptom State) werd in de FLEXOA-studie gedefinieerd als een pijn < 40 mm op een VAS. De waarschijnlijkheid van evolutie naar een PASS was hoger in de CBTIL®-groep (OR: 1,9, 95% BI: 1,0-3,8). Na 3 maanden hadden 59,0% van de patiënten van de CBTIL®-groep en 41,9% van de patiënten van de placebogroep een PASS bereikt (1). Na drie maanden was de gemiddelde pijn in de CBTIL®-groep lager dan 40 mm. Dat sluit aan bij de afkapwaarde die de Hoge Gezondheidsraad (HGR) hanteert: een pijn ≥ 40 mm op een VAS van 0-100 moet worden behandeld. Een score van 1 tot 39 mm wordt als lichte pijn beschouwd (5).

De SF-36 is een vragenlijst die de aan de gezondheid gerelateerde levenskwaliteit evalueert. Twee dimensies van de SF-36 waren significant verbeterd, namelijk de lichaamspijn en de perceptie van de evolutie van de gezondheidstoestand. Er is echter geen significant verschil in grijpkracht, het gebruik van noodpijnstilling en de score op de FIHOA (Functional Index for Hand Osteoarthritis) vastgesteld (1). De FIHOA meet de functionele weerslag van handartrose.

De placebo is bijzonder moeilijk te overtreffen

Bij handartrose speelt een sterk placebo-effect mee. In een in 2021 gepubliceerde meta-analyse van 31 placebogroepen verminderde de pijn met 0,50 (3). Bij een latere analyse van 84 studies was dat 0,51 (95% BI: 0,42-0,61) (4). Je moet dan ook de studieopzet zorgvuldig uittekenen om een verschil met de placebo te kunnen aantonen in die indicatie (3, 4).

De effectgrootte met CBTIL® was een daling met 0,30. In een netwerkmeta-analyse werd de effectgrootte geraamd op 0,18 met orale NSAID’s, 0,14 met topische NSAID’s en 0,54 met orale corticosteroïden (6). Die weliswaar indirecte vergelijkingen illustreren dus goed het effect van CBTIL® (1, 6).

Even goed verdragen als de placebo

Het percentage patiënten dat minstens één bijwerking heeft gerapporteerd, was vergelijkbaar in de twee groepen: 60,0% in de CBTIL®-groep en 61,4% in de placebogroep (p = 0,08). De meeste bijwerkingen waren niet of allicht niet toe te schrijven aan de behandeling. De frequentste niet-ernstige bijwerkingen waren lichte maag-darmproblemen (1).

Resultaten volgens de onderzochte samenstelling

CBTIL® bevat twee exclusieve en gestandaardiseerde extracten: CURTIL03, afkomstig van Curcuma longa, en BOSTIL01, afkomstig van Boswellia serrata. Elke tablet bevat 200 mg curcumine en 33,34 mg boswelliazuren (1, 7).

De FLEXOA-studie is uitgevoerd met die precieze samenstelling. Je mag de resultaten van die studie dus niet zomaar doortrekken naar producten die curcuma en boswellia bevatten, maar die niet in deze studie zijn onderzocht (1, 7).

In de FLEXOA-studie, een gerandomiseerde, placebogecontroleerde studie, was de pijn na drie maanden significant sterker verminderd in de CBTIL®-groep dan in de placebogroep, en ook waren meerdere door de patiënten zelf gerapporteerde uitkomstmaten verbeterd. Bij handartrose speelt een sterk placebo-effect mee en zijn de therapeutische mogelijkheden beperkt. Deze studie levert nieuwe informatie over het mogelijke nut van dat gestandaardiseerde preparaat bij de symptomatische behandeling van handartrose (1-4, 6).

Referenties

1. ^{Henrotin Y, de Schrijver F, De Vlam K, Devinck M, Joos R, Luyten H, Rasmont Q, Van den Berghe M, Vanhaverbeke T, Vanhoof J, Van Praet L, Wittoek R. Effect of a combination of C. longa and B. serrata extracts on hand osteoarthritis. Results of a double-blind, randomized, placebo-controlled, multicenter trial. Osteoarthritis Cartilage. 2025;33(11):1404-1411. doi:10.1016/j.joca.2025.06.005.}

2. ^{Kloppenburg M, Kroon FPB, Blanco FJ, Doherty M, Dziedzic KS, Greibrokk E, Haugen IK, Herrero-Beaumont G, Jonsson H, Kjeken I, Maheu E, Ramonda R, Ritt MJPF, Smeets W, Smolen JS, Stamm TA, Szekanecz Z, Wittoek R, Carmona L. 2018 update of the EULAR recommendations for the management of hand osteoarthritis. Ann Rheum Dis. 2019;78(1):16-24. doi:10.1136/annrheumdis-2018-213826.}

3. ^{Nakagawa Y, Tatebe M, Yamamoto M, Kurimoto S, Iwatsuki K, Hirata H. Choice of control group treatments in hand osteoarthritis trials: a systematic review and meta-analysis. Semin Arthritis Rheum. 2021;51(4):775-785. doi:10.1016/j.semarthrit.2021.04.006.}

4. ^{Balsby IM, Nielsen SM, Christensen R, Henriksen M, Dahl LUM, Berg JI, Tarp S, Kroon FPB, Kloppenburg M, Zhang W, Hunter DJ, Bliddal H, Døssing A. Comparative effectiveness of different placebos and comparator groups for hand osteoarthritis exploring the impact of contextual factors: a systematic review and meta-analysis of randomised trials. Osteoarthritis Cartilage. 2024;32(7):848-857. doi:10.1016/j.joca.2024.02.947.}

5. ^{Haute Autorité de Santé (HAS). Liste des échelles acceptées pour mesurer la douleur. IQSS 2025. 2025.}

6. ^{Døssing A, Nielsen SM, Kroon FPB, Balsby IM, Tarp S, Kloppenburg M, Stamp L, Haugen IK, Altman RD, Henriksen M, Boesen M, Bliddal H, Berg S, Christensen R. Comparative effectiveness of pharmacological interventions for hand osteoarthritis: a systematic review and network meta-analysis of randomised trials. RMD Open. 2023;9(3). doi:10.1136/rmdopen-2023-003030.}

7. ^{ClinicalTrials.gov. Effect and tolerance of standardized exclusive dry extracts of Curcuma longa (CURTIL03) and of Boswellia serrata (BOSTIL01) among people with hand joint discomfort and dysfunction (FLEXOA). ClinicalTrials.gov identifier: NCT05570123.}