Van xerose van de huid naar atopische dermatitis: welke huidverzorging? 

DERMATOLOGIE Droge huid, een trekkerig gevoel, jeuk of ongemak,…  Het zijn frequente klachten in de dermatologie. Xerose is vaak goedaardig, maar kan ook een teken zijn van een huidziekte of wijzen op een onderliggende aandoening. Hieronder vindt u enkele tips om de oorzaak te achterhalen, de ontsteking te behandelen en geschikt advies te geven. 

Dr. Roxane Van de Merckt - 8 september 2026

Tijdens het spreekuur komt het erop aan om situaties waarvoor gewone zorg volstaat te onderscheiden van een huidziekte waarvoor verder onderzoek vereist is. 

Xerose

Xerose van de huid ontstaat door veranderingen in de lipiden en hydrofiele factoren van de oppervlakkige huidlaag, waardoor het vermogen van de huid om vocht vast te houden en haar barrièrefunctie worden aangetast.⁽¹⁾ Xerose komt vaak voor bij het verouderen en wordt in de hand gewerkt door koude, droge lucht, lang of vaak wassen met warm water en zeep of irriterende reinigingsmiddelen.⁽¹⁾ Als de patiënt ook jeuk of ontstekingsverschijnselen vertoont, is het aangewezen te zoeken naar een onderliggende huidziekte.^(1,2) 

De anamnese omvat het polsen naar maatregelen voor persoonlijke hygiëne, blootstelling aan koude of een droge omgeving, frequent wassen en contact met irriterende stoffen. Ook informatie over de voorgeschiedenis, huidige behandeling en begeleidende ziektes draagt bij aan de diagnose.^(1,2) Naargelang van het aspect en de ligging van de letsels kan het gaan om een atopische dermatitis, een contactdermatitis, psoriasis of een huidinfectie. Minder vaak wordt een diffuse xerose of een veralgemeende jeuk zonder duidelijke huidletsels veroorzaakt door geneesmiddelen of een systemische ziekte (endocriene, hematologische, nier- of leverziekte).^(1,2)

Atopische dermatitis

Bij atopische dermatitis is de huid vaak droog, maar een droge huid is niet synoniem met atopische dermatitis. Ongeveer 10-20% van de kinderen in Europa en 4-5% van de volwassenen in Frankrijk⁽³⁾ hebben atopische dermatitis. De diagnose wordt gesteld op grond van een combinatie van jeuk en kenmerkende eczemateuze letsels, waarvan de presentatie en de distributie verschillen volgens de leeftijd. Persoonlijke antecedenten of een familiegeschiedenis van atopie kunnen ook doen denken aan atopische dermatitis.⁽³⁾ 

De eerstelijnstherapie omvat topische corticosteroïden. De sterkte wordt bepaald volgens de leeftijd, de locatie en de ernst van de letsels. Op het gezicht, de oogleden, in de nek en huidplooien moeten zwakke tot matig krachtige corticosteroïden worden gebruikt.⁽⁴⁾

Tijdens een opflakkering wordt het geneesmiddel op de letsels aangebracht tot ze onder controle zijn. Daarna zet u het stop of verlaagt u de dosering. De hoeveelheid wordt uitgedrukt in fingertip units (FTU). Een FTU stemt overeen met een strook gaande van de distale huidplooi tot het topje van de wijsvinger, ongeveer 0,5 g. Een FTU is voldoende om een oppervlakte gelijk aan twee volwassen handpalmen te dekken. Geef de patiënt duidelijke informatie over het gebruik.⁽⁴⁾

De onderhoudstherapie gebeurt met emollientia. Die moeten regelmatig worden aangebracht, idealiter na een douche of een bad na zachtjes drogen van de huid. Soms moet het product minstens twee keer per dag aangebracht worden. De keuze van de galenische vorm hangt af van de tolerantie, de behandelde zone en het seizoen. Geef de voorkeur aan een product zonder bekende contactallergenen.⁽⁴⁾

Bij herhaalde opflakkeringen is een proactieve behandeling wenselijk: breng twee keer per week ontstekingsremmers aan op de plaatsen die gewoonlijk worden aangetast, plus dagelijks een emolliens op het hele lichaam om nieuwe opflakkeringen tegen te gaan.⁽⁴⁾ 

Als de atopische dermatitis onvoldoende onder controle komt ondanks een goede topische behandeling, is het nodig te controleren of de diagnose wel juist is, of de patiënt de behandeling goed naleeft en of er verergerende factoren zijn. Bij falen van een goede topische behandeling en zo nodig fototherapie kan een systemische behandeling worden voorgeschreven. De Europese richtlijnen bevelen biologische geneesmiddelen en JAK-remmers aan. In geval van een persisterende, erg jeukende, ernstige atopische dermatitis is een dermatologisch advies geïndiceerd.⁽⁶⁾ 

Dagelijkse verzorging 

Dermocosmetica is niet alleen bedoeld voor de droge of atopische huid. Zowel voor een gezonde als voor een kwetsbare huid is het doel om schadelijke invloeden te beperken en de barrièrefunctie te behouden. Een eenvoudige verzorgingsroutine, afgestemd op het huidtype, kan volstaan.^(1,5)

In de praktijk verdient het de voorkeur om korte, lauwe douches te nemen en overmatig wassen, zeer heet water en agressieve zeep of reinigingsmiddelen te vermijden. Milde en weinig irriterende producten zijn bijzonder geschikt voor de droge of gevoelige huid.⁽¹⁾ De keuze van de vochtinbrengende crème hangt af van de tolerantie en voorkeur van de patiënt, zodat het product ook regelmatig gebruikt wordt.^(1,4) Een vochtinbrengend middel is niet altijd nodig als de huid gezond is, maar wel als de huid droog is, ongemak veroorzaakt of wordt blootgesteld aan uitdrogende factoren.⁽⁵⁾ Het vermijden van schadelijke omgevingsfactoren en bescherming tegen de zon helpen ook om de huid te vrijwaren en de effecten van uv-licht tegen te gaan.⁽⁵⁾

Een geïsoleerde xerose zou moeten verbeteren met een goede huidzorg. Als de klachten niet verbeteren, in geval van hevige of veralgemeende jeuk, ongewone letsels, een superinfectie of sterke weerslag op de slaap en de levenskwaliteit moet u de situatie herevalueren.^(1,2) In geval van onverklaarde jeuk zijn een anamnese, een klinisch onderzoek en eventueel aanvullende onderzoeken wenselijk om de oorzaak (medicatie, systemische ziekte) te achterhalen.⁽²⁾ Als huisarts komt het er dus op aan de alarmtekenen te herkennen, de ontsteking te behandelen in geval van atopische dermatitis en een goede huidzorg voor te schrijven, zonder een gewone xerose te medicaliseren.

Referenties: 
1. Augustin M, Wilsmann-Theis D, Körber A, Kerscher M, Itschert G, Dippel M, Staubach P. Diagnosis and treatment of xerosis cutis - a position paper. J Dtsch Dermatol Ges. 2019;17(Suppl 7):3-33. doi:10.1111/ddg.13906. 
2. Rupert J, Honeycutt JD. Pruritus: Diagnosis and Management. Am Fam Physician. 2022;105(1):55-64. 
3. Sigg N, Leducq S, Barbarot S, et al. Recommandations françaises pour la prise en charge de la dermatite atopique. Ann Dermatol Venereol - FMC. 2025;5(8):493-533. doi:10.1016/j.fander.2025.09.003. 
4. Wollenberg A, Kinberger M, Arents B, et al. European guideline (EuroGuiDerm) on atopic eczema - part II: non-systemic treatments and treatment recommendations for special AE patient populations. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2022;36(11):1904-1926. doi:10.1111/jdv.18429. 
5. Goh CL, Wu Y, Welsh B, et al. Challenges and real-world solutions for adoption of holistic skincare routine (cleansing, treatment, moisturization, and photoprotection) in acne, rosacea, atopic dermatitis, and sensitive skin: an expert consensus. J Cosmet Dermatol. 2024;23(8):2516-2523. doi:10.1111/jocd.16396. 
6. Wollenberg A, Kinberger M, Arents B, et al. European Guideline (EuroGuiDerm) on atopic eczema: Living update. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2025;39(9):1537-1566. doi:10.1111/jdv.20639.