Symposium
Geestelijke gezondheidszorg vanaf nul herdenken
Hoe bouwen we aan een geestelijke gezondheidszorg die nauwer aansluit bij de noden van morgen? Dat was de centrale vraag tijdens een symposium georganiseerd door Kathleen Depoorter en Freya Perdaens waarop ze beleidsmakers, experten en zorgverleners samenbrachten om een toekomstgerichte visie uit te werken die vertrekt vanuit de patiënt en gebaseerd is op duidelijke data, kwaliteit en samenwerking.
Mentaal welzijn staat onder druk. Een vaststelling waar niemand onderuit kan. Federaal kamerlid Kathleen Depoorter en Vlaams parlementslid Freya Perdaens (beiden N-VA) brachten de afgelopen maanden diverse actoren uit de sector samen om zonder taboes na te denken over de toekomst van de geestelijke gezondheidszorg. “Hoe zou men de geestelijke gezondheidszorg opnieuw uittekenen als men van een wit blad vertrekt en geen rekening moet houden met de bestaande niveaus?”, luidde de centrale vraag tijdens de gesprekken die voorafgingen aan het symposium.
“Het huidige aanbod aan geestelijke gezondheidszorg is de voorbije decennia vaak organisch ontstaan, vanuit engagement en expertise van zorgverleners”, stellen Depoorter en Perdaens vast. “Dat engagement blijft een grote sterkte, maar het landschap is vandaag niet altijd afgestemd op de reële noden op het terrein. Daardoor ontstaan regionale verschillen, druk op bepaalde zorgtrajecten en onduidelijkheid over beschikbare capaciteit.”
Betrouwbare data
Het historisch gegroeid systeem volstaat volgens Kathleen Depoorter niet meer om de noden van de patiënten op een adequate manier op te vangen. “We moeten evolueren naar een zorglandschap dat vertrekt vanuit de vraag van de patiënt en dat beter zicht heeft op waar noden en tekorten zich bevinden. Zonder data en zonder overzicht is goed beleid onmogelijk.”
En daar knelt zoals vaak in België het schoentje: een totaalbeeld gebaseerd op betrouwbare data ontbreekt vandaag. Het maakt het voor patiënten, zorgverleners en beleidsmakers moeilijk om de juiste keuzes te maken. Betrouwbare data zijn noodzakelijk om bijvoorbeeld een correct beeld te krijgen van de wachtlijstproblematiek.
“De wachtlijsten zijn een bekend gegeven. En tegelijk bestaan ze niet officieel. Want er is geen overzicht van wie in wacht staat, of dat op één plaats is of er dubbele aanmeldingen zijn”, stelt Freya Perdaens. “Dat toont aan hoe hoog de nood is aan betere registratie en dataverzameling. Alleen met betrouwbare data kunnen we het systeem efficiënter organiseren en ervoor zorgen dat mensen sneller de juiste hulp krijgen.”
Risicogezinnen
Preventie – vandaag een Vlaamse aangelegenheid – is nog zo’n heikel punt in de geestelijke gezondheidszorg. Dr. Lotte De Schrijver, psycholoog en directeur van de Vlaamse Vereniging van Klinisch Psychologen (VVKP), hield een opmerkelijk pleidooi om preventie bij ‘risicogezinnen’ al te starten tijdens de zwangerschap. “Op deze manier kunnen we een solide basis leggen om verder op te bouwen. Er bestaat reeds een aanbod, maar er zijn nog te weinig psychologen en psychotherapeuten die hiervoor opgeleid zijn.”
“Via de scholen moet er daarna een vervolgtraject worden aangeboden waarbij naar de geschikte zorgverstrekker wordt doorverwezen”, zegt Veerle Claes van de Belgische Federatie van Psychotherapeuten. Ze wordt hierin bijgetreden door kinder- en jeugdpsychiater Sofie Crommen. “Het detecteren en doorverwijzen van potentiële patiënten zou moeten worden opgenomen in de lerarenopleiding. We kampen ook met het probleem dat we te weinig ‘aanklampend’ kunnen zijn: sommige ouders willen geen hulp. We merken dat er nog steeds een groot taboe heerst.”
Scharniermomenten
Ongeveer een kwart van de mentale problemen duiken op in de leeftijdscategorie van 16 tot 25 jaar. “Net dan wordt het traject in twee gehakt”, stelt dr. Crommen vast. “Tot 18 jaar kan een patiënt terecht bij een jeugdpsychiater waarna de volwassen psychiatrie wacht.” “Het is schrijnend dat jongeren op die leeftijd een soms goedlopend traject moeten verlaten, terwijl we weten dat de doorstroom naar volwassenpsychiatrie niet positief zal zijn”, bevestigt Claes. “Het zou al helpen mocht er een zekere flexibiliteit zijn en we jongeren op hun 18de verjaardag niet moeten ‘buiten smijten’”, suggereert Crommen.
Nog zo’n scharniermoment is het einde van een loopbaan. “Alle momenten van verandering zijn risicomomenten om psychische problemen te ontwikkelen”, stelt De Schrijver. Veerle Claes ziet op dat moment een belangrijke rol weggelegd voor de huisarts die zijn patiënt kent en makkelijk in gesprek kan gaan.
>> Een meer uitgebreid verslag van het symposium vindt u op onze website.
