Chronische postoperatieve pijn. Doeltreffende aanpak van de neuropathische component met de hoog geconcentreerde capsaïcine patch
Chronische postoperatieve pijn wordt omschreven als pijn die ontstaat of verergert na een chirurgische ingreep en aanhoudt voorbij het normale genezingsproces, gedurende minstens drie maanden. In een aanzienlijk deel van de gevallen is een neuropathische component aanwezig, waarvoor lokale behandelopties kunnen worden overwogen.
Niet zeldzaam
Chronische postoperatieve pijn komt frequent voor met een incidentie van 5% tot 85%, afhankelijk van de ingreep. Het wordt vaak gezien na thoraxheelkunde (hart 30–50%, borst 11–57%, thorax 5–65%), amputaties van ledematen (30–50%) en abdominale heelkunde (5–65%). (1) Maar ook na het plaatsen van protheses is het een veel voorkomend probleem: 13 tot 44% van de mensen heeft er na een totale knieprothese last van. (2) Deze pijn gaat doorgaans gepaard met een aanzienlijke neuropathische pijncomponent (1), waarbij vroegtijdige interventie bijdraagt tot betere pijnverlichting. (3, 7)
De kracht van capsaïcine
Capsaïcine, van oudsher al gebruikt om pijn te verlichten, is een hoog-selectieve agonist van de TRPV1 (Transient Receptor Potential Vanilloid 1) receptor. In 2021 werd de Nobelprijs voor fysiologie toegekend voor de ontdekking van receptoren, waaronder TRPV1, die fundamenteel bleken voor pijntransductie. (3) Activatie van deze receptor door capsaïcine leidt tot depolarisatie en kan in hoge concentratie een effect geven ter hoogte van de cutane nociceptoren wat het best wordt omschreven als defunctionalisatie. (4) Dit resulteert in een verminderde respons op een brede waaier van externe sensorische stimuli en een vermindering van neuropathische pijn. Biopsies tonen dat na deze defunctionalisatie een functionele regeneratie kan optreden wat het herstel van de normale sensitiviteit kan verklaren. (5)
Reden genoeg om een toepassing te zoeken, die én eenvoudig aan te brengen is, én met één enkele applicatie al een goede pijnverlichting kan geven. Als resultaat werd de hoog-geconcentreerde (8%) capsaïcine patch (HCCP) ontworpen met daarin 179 mg capsaïcine. (4)
Consistente pijnverlichting met weinig systemische bijwerkingen
De eerste studiedata toonden al snel dat een patch-applicatie van 60 minuten een adequate defunctionalisatie van TRPV1 positieve nociceptoren gaf, wat de basis is voor de bestrijding van neuropathische pijn. (4, 6, 3) Ondertussen is er een heel scala aan studies beschikbaar (zowel gerandomiseerde als real-world evidence studies) die allemaal tonen dat herhaalde applicaties met HCCP een consistente pijnverlichting geeft. (5)Daarenboven ziet men een verbetering van de slaap en een betere levenskwaliteit. (5)
HCCP is vergelijkbaar qua doeltreffendheid met een orale standaardbehandeling. Een vergelijkende studie met pregabaline met meer dan 500 patiënten bevestigt dit: HCCP was na 8 weken niet inferieur en resulteerde in een gemiddelde vermindering van ≥30% op de Numeric Pain Rating Scale. Wel was er een significant sneller effect met HCCP (na 7,5 dagen tegenover 36.0 dagen met pregabaline) en was de tevredenheid groter in de HCCP-groep. Tot slot, niet onbelangrijk, waren er in de pregabaline groep meer systemische bijwerkingen wat leidde tot voortijdige stopzettingen, en dit enkel in de pregabaline groep. (7)
Over het algemeen wordt HCCP zeer goed verdragen. De meest frequente bijwerkingen zijn lokale reacties ter hoogte van de applicatieplaats (brandend gevoel, pijn en roodheid), doorgaans mild tot matig en voorbijgaand. Door selectief te werken op TRPV1-nociceptoren blijft de perceptie voor koude en aanraking behouden. (5) Ook het herhaald gebruik blijkt veilig te zijn; dit werd aangetoond in een 52-weken durende studie waar 6 applicaties HCCP met intervallen van 9 tot 12 weken werden gebruikt, (8) alsook in een real-world evidence studie waarbij patiënten werden opgevolgd die tot 4 applicaties hadden gekregen. (1)
BEGIN KADERSTUK
De voordelen van behandeling met lokale capsaïcine patch op een rij
- Snelle afgifte van capsaïcine in de huid bij een applicatie van 60 minuten met een gemiddelde pijnverlichting van 30% bij 55.7% van de patiënten (7) en een korte mediane tijd tot pijnverlichting van 7, 5 dagen (7)
- Hoge therapietrouw: bij 100% van de patiënten (7)
- Laag risico op systemische bijwerkingen (0-1.1%) (7)
- Laag risico op interacties met andere medicatie (7, 8)
EINDE KADERSTUK
Gebruik van HCCP bij pijn bij borstkanker
In 2020 was borstkanker de meest gediagnosticeerde kanker met 2,3 miljoen nieuwe patiënten wereldwijd. (7) Ook in België liggen de cijfers hoog: de laatst beschikbare epidemiologische data voor België zijn van 2024 met 11.623 nieuwe diagnoses. (9) Gelukkig is de mortaliteit tegenwoordig sterk gedaald, met de keerzijde dat heel wat vrouwen leven met de gevolgen van een behandeling, waaronder chronische pijn. (8) De prevalentie van pijn tijdens een behandeling is 55%, nadien lijdt 41% tot 74% van de vrouwen die borstkanker overleven aan chronische pijn. Vaak gaat het om een combinatie van pijntypes, waarbij neuropathische pijn het meest voorkomt (60% van de gevallen) en is ze een belangrijke oorzaak van fysiek lijden met tal van beperkingen. (8)
De huidige aanpak bestaat vooral uit orale medicatie (vaak antidepressiva, anticonvulsiva, en opioïden) of uit alternatieve, niet-farmaceutische middelen. Dit geeft echter bij meer dan de helft van de patiënten onvoldoende pijnverlichting. Bovendien geven orale farmaca vaak bijwerkingen en zijn er contra-indicaties of interacties met bepaalde cytostatica. (8)
Het gebruik van HCCP is dan een mooi alternatief. Dit werd aangetoond in een retrospectieve observationele studie bij 279 vrouwen waarbij 54,5% voordien al pijnmedicatie gebruikte. Zowat 82,3% van de patiënten ondervond met HCCP een zeer belangrijke tot volledige pijnverlichting. Dit was 70,7% voor pijn die er minder dan een jaar was, en bij pijn die al meer dan 10 jaar bestond was dit 56,0%, wat het belang van vroege interventie illustreert. (10) Ook voor pijn na chemo- of radiotherapie ondervond meer dan de helft van de vrouwen een zeer belangrijke tot complete pijnverlichting. (8)
Gebruik van HCCP bij algoneurodystrofie
Algoneurodystrofie, ook gekend als complex regionaal pijnsyndroom (CRPS) is een aandoening gekenmerkt door erytheem, oedeem, functionele beperkingen en sensorische en vasomotorische stoornissen. Maar bovenal lijden de patiënten pijn. Ook hier is de doeltreffendheid van HCCP in verschillende studies aangetoond, waarbij een reductie van pijn van minstens 30% werd gezien bij 45% (11) tot 58% (12) van de patiënten. Raynaud et al rapporteerde dan weer een reductie van minstens 50% bij 57,7% van de patiënten. (13)
Gebruik van HCCP bij perifere neuropathie van diverse origine
De recente CASPAR-studie keek naar 499 patiënten met perifere zenuwschade van diverse oorsprong. Het herhaald toedienen van HCCP zorgde voor een aanhoudende pijnverlichting na elke toepassing met een continue verbetering van levenskwaliteit, slaapkwaliteit, dagelijks functioneren en verminderd gebruik van concomitante geneesmiddelen.
Bijwerkingen waren ook hier eerder van lokale aard. Bij zo’n 7% werd tijdelijk een verhoogde bloeddruk gezien tijdens de applicatie zelf. Bijwerkingen zoals hoofdpijn of nausea waren zeldzaam. (1)
BEGIN KADERSTUK
De juiste diagnose
Neuropathische pijn herkennen is belangrijk omdat de behandeling complexer en moeilijker is dan bij ‘gewone’ nociceptieve pijn. Er zijn immers behandelingen nodig die de neuropathische mechanismen aanpakken. En hoe sneller de pijn wordt aangepakt, hoe groter de kans is op goed resultaat. (5, 8, 10)
Voor de diagnose kan de DN-4 vragenlijst een nuttig hulpmiddel zijn. (14, 15) Ervaart de patiënt een branderig gevoel, sensaties van elektrische schokken, (pijnlijke) paresthesieën, of een (pijnlijk) gevoel van koude? Komt er bij klinisch onderzoek een gelokaliseerde hypo-esthesie en/of allodynie (pijn bij aanraking) aan het licht? En is er een score van minimum 4 op de DN4 vragenlijst? Dan is er wellicht sprake van neuropathische pijn.
EINDE KADERSTUK
In de praktijk
Om te beginnen loont het vaak de moeite om nog vὀὀr de operatie plaatsvindt over pijn te praten, zeker bij patiënten met een hoog risico op het ontwikkelen van chronische pijn. (2). Uiteraard blijft het cruciaal om ook na de ingreep de pijnperceptie van de patiënt nauwgezet te volgen.
HCCP kan zowel als monotherapie als in combinatie met andere pijnmedicatie gebruikt worden (16) en is in Europa goedgekeurd voor gebruik bij neuropathische pijn van elke origine. (5) De patch wordt gedurende 30 minuten op de voeten en gedurende 60 minuten op andere plekken aangebracht. (16) Hoe sneller er behandeld wordt, hoe hoger de doeltreffendheid is. (5, 8)
Het effect van de behandeling is groter bij herhaald gebruik. Dit vertaalt zich ook in de Number Needed to Treat (NNT: aantal patiënten dat moet behandeld worden om bij één van hen voldoende effect te zien). Na één applicatie varieert dit van 6.3 tot 12.5, bij meerdere applicaties van HCCP daalt dit tot 3.8. (5) Daarom luidt de aanbeveling van EMA (European Medicines Agency) om het effect pas na drie behandelingen te beoordelen vooraleer met de therapie te stoppen. (17, 16)
De vergoeding kan enkel worden toegestaan indien de behandeling wordt uitgevoerd in een erkend ‘multidisciplinair centrum voor de behandeling van chronische pijn’ of een erkend ‘multidisciplinair algologisch team’. (18)
Wanneer de diagnose gesteld wordt is het dus aangewezen om de patiënt zo snel mogelijk naar een pijnspecialist te verwijzen om de behandeling daar te kunnen starten.
Meer weten?
“Livre Blanc de la Douleur» is een overzichtelijk naslagwerk dat zowel de achtergrond van chronische postoperatieve pijn aan bod laat komen als praktische handvaten meegeeft wat diagnostiek en behandeling betreft. (19)
Scan de QR-code en ontdek meer over het werkingsmechanisme van de Qutenza caspaïcine patch. https://gru.link/d68nI
Referenties
1. Überall MA, Simanski C, Zellnig M, Eerdekens M, Engelen S, Heine M et al. Progressive Response of Repeated Treatment with High-Concentration (179 mg) Capsaicin Patch in Peripheral Neuropathic Pain After Surgical or Traumatic Nerve Injury: Findings from the 12-Month German CASPAR Registry Study. Pain Ther 2025; 14(4):1399–416.
2. A. Belbachir, J. Lebleu and P. Anract. Peut-on envisager une consultation de prise en charge de la douleur préopératoire et pour qui ?: Is it worth considering a pre-operative pain consultation, and for whom? Le Praticien en anesthésie réanimation 2025; 29:44–50.
3. Julius D PA. The discovery of receptors for temperature and touch.: Nobel Prize in Physiology or Medicine 2021; Nobel Foundation; 2021.
4. Anand P, Bley K. Topical capsaicin for pain management: therapeutic potential and mechanisms of action of the new high-concentration capsaicin 8% patch. Br J Anaesth 2011; 107(4):490–502.
5. Freynhagen R, Baron R, Huygen F, Perrot S. Narrative review of the efficacy and safety of the high-concentration (179mg) capsaicin patch in peripheral neuropathic pain with recommendations for clinical practice and future research. Pain Rep 2025; 10(2):e1235.
6. Kennedy WR, Vanhove GF, Lu S-P, Tobias J, Bley KR, Walk D et al. A randomized, controlled, open-label study of the long-term effects of NGX-4010, a high-concentration capsaicin patch, on epidermal nerve fiber density and sensory function in healthy volunteers. J Pain 2010; 11(6):579–87.
7. Haanpää M, Cruccu G, Nurmikko TJ, McBride WT, Docu Axelarad A, Bosilkov A et al. Capsaicin 8% patch versus oral pregabalin in patients with peripheral neuropathic pain. Eur J Pain 2016; 20(2):316–28.
8. Dupoiron D, Jubier-Hamon S, Seegers V, Bienfait F, Pluchon YM, Lebrec N et al. Peripheral Neuropathic Pain Following Breast Cancer: Effectiveness and Tolerability of High-Concentration Capsaicin Patch. J Pain Res 2022; 15:241–55.
9. Belgian Cancer Registry. belgian-cancer-registry.shinyapps.io/data_app/.
10. Maihöfner CG, Heskamp M-LS. Treatment of peripheral neuropathic pain by topical capsaicin: Impact of pre-existing pain in the QUEPP-study. Eur J Pain 2014; 18(5):671–9.
11. Goncalves D, Rebelo V, Barbosa P, Gomes et al. A. 8% Capsaicin Patch in Treatment of Peripheral Neuropathic Pain. Pain Physician. 2020 Sep;23(5):E541-E548.
12. B. Veys · C. Dequidt et al. Douleurs chroniques après mise en place d’une prothèse de genou: étude rétrospective observationnelle au CETD de Berck-sur-Mer. Douleur analg. (2018) 31:194-204.
13. Reynaud C et al. Intérêt thérapeutique des patchs de capsaïcine 8 % dans la prise en charge du syndrome douloureux régional complexe : une analyse rétrospective. Douleurs Évaluation - Diagnostic - Traitement Accepted 2024; Article in press.
14. Bouhassira D, Attal N, Alchaar H, Boureau F, Brochet B, Bruxelle J et al. Comparison of pain syndromes associated with nervous or somatic lesions and development of a new neuropathic pain diagnostic questionnaire (DN4). Pain 2005; 114(1-2):29–36.
15. Vragenlijst neuropatische pijn: DN-4: https://www.grunenthal.nl/service/dn-4-vragenlijst.
16. EMA - BCFI. SMPC Qutenza: https://www.ema.europa.eu/nl/documents/product-information/qutenza-epar-product-information_nl.pdf.
17. EMA. SmPC. European Medicines Agency (EMA). Qutenza 179 mg cutaneous patch: EU summary of product characteristics; 2023. Available at: http:// www.ema.europa.eu/. Accessed August 31, 2023.
18. BCFI. Terugbetalingsvoorwaarden Qutenza: https://h.bcfi.be/nl/ampps/63545?cat=b.
19. A. Szamburski and V. Martinez. Liver Blanc de la Douleur: La douleur postopératoire et sa chronicisation.
M-QZA-BE-02-26-0008-februari 2026
