De lijn tussen obesitas en neurologie
Dat obesitas een wereldwijd gezondheidsprobleem is dat meerdere orgaansystemen beïnvloedt, is algemeen bekend. Het centrale zenuwstelsel ontsnapt hier evenmin aan.
Biochemische invloed van obesitas
Obesitas leidt tot een aantal biochemische processen die nefast kunnen zijn voor het zenuwstelsel. Zo is er de aanhoudende systemische en neuroinflammatie, de insulineresistentie t.h.v. de hersenen met een verminderd neuronaal metabolisme en de verhoogde oxidatieve stress met een verminderde mitochondriale functie en neuronale beschadiging. Er is een ontregeling van adipokine met een gewijzigde leptine/adipokineverhouding wat tot een metabole ontregeling leidt en er is een invloed op de bloed-hersenbarrière met een verhoogde permeabiliteit en verhoogde inflammatie van de cellen van het CZS.
Neurologische gevolgen
Dit alles brengt een verhoogd risico mee op cognitieve achteruitgang/dementie en degeneratieve ziekten zoals de ziekte van Alzheimer en Parkinson, het optreden van TIA en CVA, een snellere progressie van multiple sclerose, meer complicaties bij epilepsie, het tot stand komen van chronische migraine, idiopathische intracraniële hypertensie en diverse perifere neuropathieën. Vooral op middelbare leeftijd vormt obesitas hierbij een hoger risico. Het vroegtijdig identificeren van risicopersonen, het aannemen van een gezondere levensstijl en het effectief beheersen van het gewicht kunnen helpen om de neurologische gevolgen van obesitas te verminderen.
Recent werd hierover een review gepubliceerd (1) waarin 48 studies en 9 extra artikelen werden opgenomen.
Calorierestrictie
Het lijkt een evidentie maar gewichtsreductie door calorierestrictie blijkt zeer doeltreffend om ook de neurologische gevolgen aan te pakken. Veel van de neurologische gevolgen zijn reversibel door gewichtsverlies. Caloriebeperking blijkt effectiever te zijn dan alleen lichaamsbeweging voor een eerste gewichtsverlies en ook periodes van vasten zijn te overwegen: vasten zou de cognitieve functies verbeteren, neurodegeneratie vertragen, hersenbeschadiging na een CVA verminderen en zou ook helpen om de kliniek bij epilepsie en multiple sclerose beter te controleren.
Bariatrie
In sommige situaties lijkt bariatrie goede resultaten te bieden, bijvoorbeeld voor de behandeling van migraine. Uit een recente meta-analyse met in totaal 1.899 patiënten die een sleeve-gastrectomie of een bypass kregen, bleek er een aanzienlijke verbetering van de migraine te zijn, met een afname van het aantal migrainedagen per maand, evenals een vermindering van de ernst van de migraine en de frequentie van invaliderende aanvallen. (2)
Obesitas als prioriteit
De auteurs besluiten dat obesitas een beïnvloedbare risicofactor is die prioriteit moet krijgen, een vroegtijdige opsporing en tijdige behandeling van obesitas biedt aanzienlijke kansen om neurologische complicaties bij risicopatiënten te voorkomen en te verminderen.
Referenties:
1. Soliman AR, et al. The obesity-brain axis: a comprehensive review of neurological complications and therapeutic interventions in metabolic syndrome. Diabetol Metab Syndr. 2026 Mar 7;18(1):105.
2. Mahran M, et al. Effect of bariatric surgery on migraine headache: A systematic review and Meta-Analysis. Cureus. 2025;17(11).