Pseudofolliculitis van de baard: de juiste reflexen in de praktijk
Een pseudofolliculitis van de baard is soms moeilijk te controleren en kan een postinflammatoire hyperpigmentatie en littekens nalaten. De behandeling is weinig gestandaardiseerd. In het septembernummer van JAMA Dermatology is een consensus van experts gepubliceerd, die een praktisch diagnostisch en therapeutisch kader beschrijft.
Pseudofolliculitis barbae is een chronische ontstekingsziekte en niet een infectieuze folliculitis. De ziekte wordt veroorzaakt door penetratie van kromme haartjes in de huid na het scheren. Bij de man treedt een pseudofolliculitis vooral op in de halsstreek en op de wangen en de kin, en bij vrouwen in de behaarde zones. Dat veroorzaakt folliculaire of perifolliculaire papels, vaak ook puistjes, postinflammatoire hyperpigmentatie en littekens. 45-80% van de mannen van Afrikaanse herkomst zou een pseudofolliculitis barbae vertonen doordat hun haar sterk krult. Zo’n pseudofolliculitis kan negatieve invloed hebben op de levenskwaliteit.
Dertien experts hebben met de Delphi-methode 40 consensuele voorstellen uitgewerkt. De diagnose wordt klinisch gesteld. Een dermatoscopie kan helpen de ingegroeide haren in beeld te brengen en de respons op de behandeling te volgen.
Scheren, eerste therapeutische hefboom
Eerst moet je iets doen aan het scheren. Tijdens een inflammatoire opflakkering is het beter zich niet te scheren. Als scheren noodzakelijk is:
- Bij voorkeur een elektrisch scheerapparaat gebruiken en het haar op 0,5-1 mm afscheren.
- Scheren in de richting van de haargroei.
- De huid niet opspannen en de haren niet uittrekken.
- De huid bevochtigen voor en na het scheren en de scheermesjes regelmatig vervangen.
- Als de patiënt zich moet scheren met een scheermesje, gebruikt hij het best een scheermes met één mesje dan een scheermes met meerdere mesjes.
- Wat de optimale scheerfrequentie is, is niet bekend.
- Chemische ontharingsmiddelen zijn een alternatief voor ontharing.
De behandeling verschilt volgens de klinische verschijnselen
Je moet de medische behandeling aanpassen volgens het klinische beeld:
- inflammatoire papels en puistjes: benzoylperoxide 5% - clindamycine 1%;
- acute inflammatoire opflakkering: een zwak dermocorticosteroïd gedurende korte tijd;
- folliculaire hyperkeratose: topische retinoïden;
- postinflammatoire hyperpigmentatie: hydrochinon of azelaïnezuur;
- matig ernstige tot ernstige pseudofolliculitis: tetracycline per os, meestal doxycyline 100 mg 1 tot 2 keer per dag; de optimale duur van behandeling is niet bekend.
Laserepilatie is een ziektemodificerende behandeling, die de haarfollikels vernietigt en zo de ontstekingsletsels vermindert. De Nd:YAG leent zich voor fototype III tot VI en een gepulseerde alexandrietlaser voor fototype I tot III. De behandeling wordt voortgezet tot de letsels en de haardichtheid verminderen. Hoeveel die moeten verminderen, is niet duidelijk. Elektrolyse is een andere permanente optie.
Referentie:
Alomary SA, Baker NJ, Ugwueke G, et al. Best practices for managing pseudofolliculitis barbae: an expert consensus Delphi study. JAMA Dermatol. Published online September 23, 2026. doi:10.1001/jamadermatol.2026.3579.