"Arbeidsongeschiktheid is geen mechanische beoordeling"
"Huisartsen zijn er om mensen te behandelen. De beoordeling van arbeidsongeschiktheid is een secundaire rol", zegt dr. Lawrence Cuvelier, voorzitter van artsensyndicaat GBO in een interview over de vierde golf Terug Naar Werk-maatregelen.
In de vierde golf van Terug Naar Werk (TNW) maatregelen krijgt de behandelende arts een centrale rol. Maar de huisarts wordt ook gecontroleerd: elektronische attesten, beperkte duur, controle van voorschriften en bestrijding van misbruik van attesten.
Volgens dr. Lawrence Cuvelier, voorzitter van artsensyndicaat GBO, is het doel van de maatregelen legitiem. Hij waarschuwt echter dat de hervorming het risico met zich meebrengt dat huisartsen een te grote verantwoordelijkheid dragen, aangezien arbeidsongeschiktheid ook afhangt van sociale, professionele, economische en psychiatrische factoren waar de behandelend arts geen invloed op heeft.
Artsenkrant: De overheid wil huisartsen meer verantwoordelijkheid geven met betrekking tot arbeidsongeschiktheid. Loopt u daarmee niet het risico de administratieve arm te worden van het RIZIV en de ziekenfondsen?
Dr. Lawrence Cuvelier: Ja, tot op zekere hoogte. Ik denk dat er sprake is van een soort instrumentalisering van uiterst complexe problemen. De overheid wil met alle middelen het aantal gevallen van arbeidsongeschiktheid terugdringen. In principe vind ik dat doel prijzenswaardig. Er zijn inderdaad een hele reeks tekortkomingen in het re-integratieproces.
Maar de kritieke periodes voor re-integratie liggen vooral in het eerste jaar van het ziekteverlof, of in de twee jaar daarna. Daarna wordt het erg moeilijk om dingen te veranderen, ook vanuit medisch oogpunt. Er is ook een tekort aan adviserend artsen, een tekort aan bedrijfsartsen, en we zitten een beetje vast in deze situatie.
Ik heb de indruk dat de overheid deze maatregelen gebruikt als een soort showcase voor effectief beleid: "U zult zien, we gaan mensen weer aan het werk krijgen." Maar veel mensen bevinden zich in een grenszone. Ze zijn misschien niet ziek genoeg om helemaal niet meer te kunnen werken, maar ze hebben grote moeite om weer een baan te vinden, om een werkgever te overtuigen. Dit is iets dat meer onder de verantwoordelijkheid van de maatschappij valt dan alleen onder die van de arts.
De overheid wil het aantal mensen met langdurig ziekteverlof drastisch verminderen. Is dat realistisch?
Hoe langer de arbeidsongeschiktheid duurt, hoe moeilijker het is om weer aan het werk te gaan. Voor iemand die langer dan twee jaar arbeidsongeschikt is, is de terugkeer naar werk extreem ingewikkeld.
Ik denk aan een patiënt die officieel niet arbeidsongeschikt is, een uitkering ontvangt, 53 jaar oud is en nog nooit heeft gewerkt. Ik ben er helemaal voor om te praten over terugkeer naar werk, maar hoe gaan we die mensen in de praktijk aan het werk krijgen? Dat is praktisch onmogelijk.
Het is belangrijk om te onthouden dat mensen die werken er over het algemeen beter voor staan dan mensen die niet werken. Dus ik ben niet tegen het doel. Maar we moeten wel banen voor hen vinden.
Wat vindt u van het specifieke doel om 100.000 mensen weer aan het werk te krijgen?
Een vermindering van het aantal langdurig arbeidsongeschikten met een vijfde is mogelijk. Maar dat hangt sterk af van de regio's. Anders riskeren we dat mensen simpelweg afhankelijk worden van een bijstandsuitkering. In dat geval lossen we het probleem niet op; we veranderen enkel het socialezekerheidsstelsel waar ze onder vallen.
Arbeidsongeschiktheid is niet zomaar een mechanische beoordeling van fysieke of zelfs psychische capaciteiten.
Is een huisarts in staat om de potentiële terugkeer naar werk van een patiënt te beoordelen?
Het probleem is dat de terugkeer naar werk sterk afhangt van niet-medische, maar volkomen legitieme factoren. Het is essentieel om vast te stellen of iemand in staat is om werk te verrichten binnen zijn of haar vaardigheden, maar ook om inzicht te krijgen in de algehele sociale situatie.
Arbeidsongeschiktheid is niet zomaar een mechanische beoordeling van fysieke of zelfs psychische capaciteiten. Het gaat veel verder dan dat. In een omgeving met veel beschikbare jobs is de beoordeling van arbeidsongeschiktheid niet hetzelfde als in een omgeving met schaarse jobs. Het verschilt daarom van plaats tot plaats.
Langdurige perioden van arbeidsongeschiktheid zijn vaak gekoppeld aan de werkomgeving van de patiënt. Bovendien, hoewel een huisarts arbeidsongeschiktheid kan vaststellen, is een arbeidsarts het best geplaatst om de (resterende) werkcapaciteit te bepalen, omdat hij of zij de werkomgeving van de patiënt echt begrijpt. Deze samenwerking moet worden versterkt.
De overheid wil het voorschrijven van ziekteverlof koppelen aan het globaal medisch dossier van de patiënt. Een arts zou dan geen ziekteverlof meer kunnen voorschrijven, tenzij hij of zij ook de beheerder van het GMD van de patiënt is, behalve in geval van overmacht. Is dit een goed idee?
Ja, ik denk dat het een goed idee is. Het is logisch. Dit voorkomt dat mensen naar bepaalde artsen gaan puur om ziekteverlof te krijgen. Wat dat betreft lijkt de maatregel mij gerechtvaardigd.
Ziektebrief voor drie maanden
Een eerste attest van arbeidsongeschiktheid mag nog slechts voor maximaal drie maanden gelden. Is dat realistisch?
In de meeste gevallen kan er een eerste attest voor drie maanden worden afgegeven. Maar het is niet altijd even eenvoudig, vooral niet voor de werkgever. Als van bij het begin geweten is dat een arbeidsongeschiktheid zes maanden zal duren, maar daarna eindigt, kan de werkgever mogelijk andere regelingen treffen.
Voor mij als arts verandert het niet veel. Waarschijnlijk ook niet voor de patiënt. Maar we lopen het risico in bepaalde situaties vast te komen zitten. Er zijn gevallen van arbeidsongeschiktheid waarvan we van tevoren weten dat ze veel langer zullen duren. Bijvoorbeeld, voor iemand met ernstige kanker, lijkt het me absurd om de eerste verklaring tot drie maanden te beperken.
Ik denk dat het een vrij oppervlakkige, op publiciteit gerichte, maatregel is. Afhankelijk van de omstandigheden kan het volkomen zinloos zijn.
De overheid wil een verplichte jaarlijkse raadpleging opleggen voor elke patiënt met een langdurige arbeidsongeschiktheid. Is dat haalbaar?
Ja, dat lijkt me volkomen normaal. Ik vind een jaarlijkse bespreking met de behandelend arts over de situatie en de evolutie van de patiënt legitiem.
Bij bepaalde aandoeningen moet de arts na zes weken arbeidsongeschiktheid aanvullende informatie inwinnen van andere zorgverleners, zoals een psycholoog of psychiater. Wat vindt u daarvan?
Dat is volstrekt onrealistisch. In Brussel is de wachttijd voor een afspraak met een psychiater zes maanden, soms zelfs een jaar. Hoe moeten we dat dan aanpakken?
Wat moeten we de patiënt dan vertellen? "Maak zelf een afspraak met de psychiater, want ik weet niet hoe dat te doen"? Ik ben al twintig minuten kwijt aan het inplannen van een CT-scan. Dus, een psychiater... Men zegt maar wat.
De meeste gevallen van depressie en burn-out worden behandeld door huisartsen. Het is niet praktisch om psychiaters met deze verzoeken te overladen. Bovendien toont dit een diepgaand gebrek aan kennis van het veld aan.
Digitale attesten
De digitalisering van arbeidsongeschiktheidsverklaringen sluit aan bij de trend naar digitale medische dossiers. Is dit een goede ontwikkeling?
Ik denk dat het inderdaad beter is. Maar ik ben geen voorstander van absolute eisen. Ik heb er geen probleem mee als 99% van de verklaringen elektronisch wordt afgegeven. Maar we moeten pragmatisch blijven. Ik heb ooit gewerkt in een praktijk waar de stroom was uitgevallen. In zulke situaties kun je geen digitaal attest afgeven. En toch kan die verklaring urgent zijn. Ik ben geen voorstander van absolute verplichtingen.
U hebt zelf in het verleden bepaalde misstanden aan de kaak gesteld, met name bij teleconsultaties. Vindt u dat er inderdaad te veel langdurig arbeidsongeschikten zijn?
Ja, ik denk dat er te veel zijn. Maar het probleem is dat we meerdere maatregelen tegelijk nemen: het beperken van langdurige werkloosheid en het verkorten van periodes van arbeidsongeschiktheid.
Ik heb patiënten die niet konden werken, maar werkloos waren. Ze dachten dat ze hun carrière in de werkloosheid zouden eindigen, terwijl ze in werkelijkheid niet konden werken. Als we deze groep mensen elimineren of beperken, riskeren we een nieuwe groep te creëren.
Vertrouwen
Bestaat het risico dat patiënten hun huisarts wantrouwen als deze, zelfs indirect, een verlengstuk van het RIZIV wordt?
Huisartsen zijn er om mensen te behandelen. De beoordeling van arbeidsongeschiktheid is een secundaire rol. Als die rol prioriteit krijgt, is het niet langer de basis van ons vak. Bovendien is de beoordeling van arbeidsongeschiktheid zeer complex.
Is de huisarts echter niet het best geplaatst om een compleet beeld van de patiënt te hebben?
Ja, dat is belangrijk. De huisarts is vaak degene die het beste een holistische kijk kan hebben. Bij complexe orthopedische of neurologische problemen is het natuurlijk noodzakelijk om te kunnen vertrouwen op de mening van specialisten. Een complete beoordeling omvat echter vaak meerdere aspecten tegelijk. Dat is waar de huisarts een cruciale rol speelt.
Hoe is uw relatie met advisend artsen en arbeidsartsen?
Met advisend artsen is de relatie over het algemeen goed. De meesten zijn ondersteunend.
Met arbeidsartsen hebben we daarentegen helaas weinig contact. En met werkgevers is het nog lastiger. In gevallen van arbeidsongeschiktheid schuift iedereen de verantwoordelijkheid af.
Er is een reëel probleem met het grote aantal langdurige arbeidsongeschikten. We kunnen waarschijnlijk het aantal langdurige arbeidsongeschikten verminderen. Maar we moeten voorzichtig zijn bij het vergelijken van de systemen. We moeten kijken naar het totale aantal mensen dat om verschillende redenen niet kan werken, in plaats van ons uitsluitend te richten op één categorie.
Sommige mensen zijn arbeidsongeschikt geraakt omdat er objectief gezien geen andere oplossing was en omdat ze een onderliggende medische aandoening hadden. Arbeidsongeschiktheid is soms een soort containerbegrip geworden.