Hoe pakken we veelvuldig kort verzuim aan?
Regelmatig word ik gecontacteerd door een werkgever of een HR-afdeling omdat een bepaalde werknemer veelvuldig kortstondig ziek is. Dat is vervelend voor de werkgever, maar ook voor de collega’s door extra werkdruk (bv. overuren).
Dokter Wim Van Hooste, preventieadviseur-arbeidsarts
Het ziekteverzuim is een belangrijke topic op de werkvloer, bijvoorbeeld door verstoring van de productiviteit en planning. Kort verzuim (absenteïsme), in tegenstelling tot langdurig verzuim, treedt vaker op, is onvoorspelbaar en kan een patroon gaan vormen. Het vertroebelt de verstandhouding tussen de werkgever, de collega’s en de veelvuldig zieke werknemer.
Meestal wordt de afwezigheid van minder dan een week bestempeld als ‘kort verzuim’. Soms wordt een maand arbeidsongeschiktheid gezien als kort verzuim (SDWorx).
De belangrijkste oorzaken zijn mentale aandoeningen, gevolgd door musculoskeletale pathologie en mineure ziektes (bv. griep). Ziekteverzuim is een complex fenomeen waarbij o.a. werkomstandigheden, levensstijl, familiale oorzaken en chronische ziektes samenkomen.
Het algemeen ziekteverzuim bedroeg ongeveer 10% van alle werkdagen in 2025 (ZigZagHR). Zeventig procent was minstens 1 dag ziek in 2025 (SDWorx). Gemiddeld waren er 17 ziektedagen per zieke werknemer (SDWorx).
Sinds 2018 zijn de werknemers minder vaak ziek, maar langer ziek (vaak mentale pathologie). Drie procent is langer dan een jaar ziek, vooral bij 55-plussers, vrouwen en in bepaalde sectoren, zoals de gezondheidszorg.
In de zorg daalt het kort verzuim. In de industrie zijn er meer fysieke klachten en is er meer kort verzuim.
Er zijn vier vormen van verzuim. Zwart verzuim is bewust onterecht verzuim (misbruik). Wit verzuim is terecht en eerlijk verzuim (legitiem). Grijs verzuim zit tussen zwart en wit in: niet echt ziek, maar ook niet fit genoeg om goed te kunnen werken (twijfel). Roze verzuim is werken terwijl je eigenlijk ziek bent (presenteïsme). Roze verzuim kan een teken zijn van een ongezonde (psychosociale) werkcultuur.
Een vaak gebruikt HR-instrument is het berekenen van de ‘Bradford-score’ of ‘Bradford-factor’. De score legt de nadruk op frequent afwezig zijn in plaats van één lange ziekteperiode, omdat dit grotere impact heeft (of zou hebben) op bedrijven. De score = S2 x D, met S het aantal keer afwezig, en D het totaal aantal ziektedagen in 1 jaar.
Dit monitoren van afwezigheid krijgt veel kritiek omdat er geen rekening gehouden wordt met chronische ziektes, mentaal welzijn en legitieme redenen voor korte afwezigheid (bv. migraine). Het is een erg simplistische manier om het verzuim te beoordelen omdat de context volledig ontbreekt, aanzet tot presenteïsme en het vertrouwen schaadt.
De score is handig als signaalinstrument, maar mag niet zomaar blind toegepast worden. Het fenomeen repeated short-term sickness absence kan een voorbode zijn van ontslag.
Er is weinig onderzoek gedaan naar kort ziekteverzuim. Vorig jaar verscheen er een interessante Deense, kwantitatieve studie, die bestudeerde hoe om te gaan met het kortstondig verzuim (Kirkegaard, Ind Relat, 2025). Veelvuldig afwezig zijn wordt vaak gezien als een individuele zaak van de werknemer, met maar weinig focus op een preventieve groepsaanpak om het algemeen welzijn op het werk te promoten. De onderliggende oorzaken moeten aangepakt worden, en die zijn vaak psychosociaal van aard.
Er wordt veel aandacht geschonken aan de terugkeer naar het werk (TNW), maar te weinig aan preventieve maatregelen op de werkvloer (bv. ergonomie). Ook ligt de focus van TNW voornamelijk op het langdurig verzuim. Verzuim van langer dan vier weken krijgt meer en meer aandacht in het huidige socio-economische klimaat. De reactieve én preventieve aanpak moeten op elkaar afgestemd zijn in het management van kort verzuim.
