Artsen hebben een rol te spelen in nutrivigilantie

Voedingssupplementen, verrijkte voedingsmiddelen, nieuwe ingrediënten… Sinds 2024 houdt het systeem voor nutrivigilantie, beheerd door de FOD Volksgezondheid, de bijwerkingen van deze producten in de gaten. Het systeem vertrouwt op de expertise van artsen om opkomende risico's te signaleren en de voedselveiligheid in België te waarborgen.

Het systeem voor nutrivigilantie, in 2024 opgezet door de FOD Volksgezondheid, heeft als doel informatie te verzamelen over bijwerkingen die verband houden met de consumptie van bepaalde voedingsmiddelen. Het is ontstaan ​​naar aanleiding van meldingen over rodegistrijstsupplementen. Nadat de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) de effectiviteit van 10 mg/dag monacoline K op het LDL-cholesterolgehalte had erkend, werden deze producten op grote schaal verkrijgbaar, tot in 2012 meldingen van spierpijn en neurologische aandoeningen opdoken.

De FOD heeft sindsdien de toegestane doseringen beperkt en waarschuwingen opgelegd aan producenten. Nutrivigilantie omvat ook het monitoren van interacties (bijvoorbeeld sint-janskruid en anticonceptiva of antidepressiva, vitamine K en coumarine-anticoagulantia) om opkomende risico's vroegtijdig te signaleren en de consumentenveiligheid op de Belgische markt te versterken.

Nutrivigilantie houdt zich bezig met vier productcategorieën. Ten eerste, voedingssupplementen (vitamines, kruiden, stoffen zoals cafeïne), aangeboden in geconcentreerde doses. Ten tweede, 'verrijkte' voedingsmiddelen, waaraan vitaminen of mineralen zijn toegevoegd (met ijzer verrijkte granen, met vitamine D verrijkte melk).

De derde categorie zijn voedingsmiddelen bestemd voor specifieke groepen (zuigelingen, baby's, patiënten met speciale medische behoeften of mensen die op hun gewicht willen blijven). Als laatste zijn er de 'nieuwe' voedingsmiddelen die op Europees niveau zijn toegelaten na een veiligheidsbeoordeling (insecten, chiazaad, nonisap, fytosterolen).

Bijwerkingen zijn schadelijke reacties die, in het kader van voedingswaarschuwing, toe te schrijven zijn aan de consumptie van deze voedingsmiddelen. Alle bijwerkingen, zoals roodheid, darmkrampen, gewichtsverlies, hypertensie, hepatitis, koorts, hoofdpijn, afwijkende bloedwaarden, nierfalen, gastro-oesofagale reflux, constipatie, enz., kunnen worden gemeld, ongeacht hun aard of ernst. Meldingen moeten betrekking hebben op producten die in België zijn gekocht, inclusief producten die online zijn besteld en in België zijn bezorgd.

De FOD biedt daartoe een online formulier aan op haar website, dat voor iedereen toegankelijk is: burgers, zorgprofessionals en leveranciers van levensmiddelen.

Laetitia Vivas y Garcia, voedingsdeskundige bij de FOD Volksgezondheid, licht de werking van het systeem toe.

Artsenkrant: Waarom is het belangrijk om bijwerkingen te melden?

Laetitia Vivas y Garcia: Als zorgprofessionals hebben artsen direct en regelmatig contact met patiënten. Daardoor bevinden ze zich in een bevoorrechte positie om bijwerkingen van voedingssupplementen te signaleren. Daarom moedigt de Commissie Nutrivigilantie hen aan om dit aspect in hun dagelijkse praktijk te integreren. Door patiënten te vragen naar hun gebruik van voedingssupplementen, kan een beter inzicht worden verkregen in mogelijke interacties, met name met medicijnen, en kunnen andere diagnostische mogelijkheden worden onderzocht.

Het laat hen ook toe om de FOD snel te verwittigen bij problemen, zodat maatregelen kunnen worden genomen om de productveiligheid te verbeteren. In geval van een interactie met medicijnen kan samen met het FAGG opgetreden worden.

Hoe worden de meldingen verwerkt?

Als er informatie ontbreekt voor de behandeling van de zaak, kan de FOD contact opnemen met de melder. Voldoende gedocumenteerde meldingen worden vervolgens doorgestuurd naar een arts-specialist, wiens taak het is om de causaliteit te beoordelen, dat wil zeggen om vast te stellen of de waargenomen bijwerkingen daadwerkelijk verband houden met de consumptie van het verdachte product.

Na ontvangst van deze causaliteitsbeoordelingen worden de zaken voorgelegd aan en beoordeeld door de Nutrivigilantiecommissie. Deze commissie bestaat uit deskundigen, artsen en professionals in de gezondheidszorg. Haar doel is om opkomende risico's te identificeren en toekomstige bestuurlijke beslissingen te sturen.

'Medische expertise is essentieel voor het vaststellen van de oorzaak van de bijwerkingen'

Welke rol kunnen artsen spelen in dit systeem?

Enerzijds kunnen ze beknopte causaliteitsrapporten opstellen, die het causale verband vaststellen tussen een bijwerking en de informatie in het rapport, zoals de chronologie van de symptomen en aanvullende medische gegevens. De analyse is gebaseerd op beschikbare klinische gegevens en de specifieke expertise van de medisch expert. Dankzij de diversiteit aan specialismen binnen de commissie worden gevallen toegewezen op basis van het relevante specialisme, waardoor een beoordeling op maat van de aard van de gerapporteerde effecten wordt gewaarborgd.

Voor de andere activiteit kunnen artsen zitting nemen in de Nutrivigilantiecommissie als volwaardig of plaatsvervangend lid. Deze commissie vergadert elke zes weken in een hybride formaat (live en online) om gerapporteerde gevallen te beoordelen, beoordelingsrapporten te valideren en, indien nodig, aanbevelingen voor de overheid te formuleren. De betrokkenheid van artsen zorgt voor weloverwogen besluitvorming, gebaseerd op diverse klinische expertise.

Zoeken jullie een bepaald profiel?

We zoeken hiervoor artsen met diverse specialismen, waaronder dermatologie, allergologie, gastro-enterologie, endocrinologie, neurologie, pediatrie, psychiatrie, gynaecologie en meer. Deze diversiteit garandeert een grondige en op maat gemaakte beoordeling van de geanalyseerde gevallen.

Medische expertise is essentieel voor het vaststellen van de oorzaak van de bijwerkingen. Meldingen van bijwerkingen kunnen medische informatie bevatten, zoals de medische geschiedenis van de patiënt, de bijwerkingen zelf en, in sommige gevallen, resultaten van laboratoriumonderzoeken, medische beeldvorming of foto's die de bijwerking illustreren. Op basis van al deze informatie gebruikt de medisch expert zijn of haar kennis en ervaring om de beoordeling uit te voeren.

Ook arts-specialisten in opleiding zijn welkom; zo kunnen toekomstige specialisten kennismaken met vraagstukken op het gebied van de volksgezondheid en tegelijkertijd hun klinische perspectief inbrengen. Twee voorwaarden blijven essentieel: het hebben van een aanvullende status als zelfstandige, die nodig is om een ​​vergoeding te ontvangen, en het verkrijgen van schriftelijke toestemming van de stagemeester, die de compatibiliteit met het opleidingsprogramma waarborgt.

Worden medische deskundigen vergoed?

Ja, ze ontvangen een vergoeding van 30 euro voor de vergaderingen die zij bijwonen en 45 euro voor elk rapport dat zij opstellen. Reiskosten worden ook vergoed voor deskundigen die de vergaderingen persoonlijk willen bijwonen.

Hoe kan ik deelnemen?
Specialisten die willen meewerken aan nutrivigilantie kunnen de FOD Volksgezondheid contacteren op het adres nutrivigilance@health.fgov.be