Nationaal Actieplan antimicrobiële resistentie

ANTIBIOTICAGEBRUIK Een nieuw Nationaal Actieplan 2026-2030 wil antimicrobiële resistentie (AMR) terugdringen. In de gezondheidszorg wordt ingezet op verantwoord voorschrijfgedrag, de aanpak van AMR in ziekenhuizen, en het beperken van ‘restjes’.

Antimicrobiële resistentie (AMR) vormt een grote bedreiging voor de gezondheid van mens en dier. In West-Europa worden 10 sterfgevallen per 100.000 inwoners toegeschreven aan AMR. Dat kan tegen 2050 stijgen tot 15 per 100.000  als gevolg van de vergrijzing en een verminderde efficiëntie van antibiotica.

Daling antibioticagebruik vertraagt

België is al 25 jaar bezig met het terugdringen van AMR, te beginnen met de oprichting van de Belgische Commissie voor de coördinatie van het antibioticabeleid (BAPCOC) in 1999. Ten opzichte van 1998 is het antibioticagebruik (in DDD per duizend inwoners per dag) met 18% gedaald, voornamelijk in de ambulante zorg. Maar de daling zet zich niet verder en in de acute ziekenhuizen is er een lichte toename van antibioticagebruik.

In het nieuwe plan engageert België zich om de in 2023 vastgelegde EU-doelstellingen voor menselijke gezondheid, dierlijke gezondheid en milieu te behalen. Voor de menselijke gezondheid betekent dit:

• tegen 2030 het gebruik van antibiotica met 18% te verminderen;
• ervoor te zorgen dat 65% van het antibioticagebruik binnen de 'access'-groep blijft;
• een daling van de incidentie van resistente bloedbaaninfecties te realiseren en te handhaven (6% daling van MRSA, 12% daling van E.coli resistent tegen cefalosporine van de derde generatie, 2% daling van carbapenem-resistente K. pneumoniae).

Dat alles in vergelijking met de referentiewaarden van 2019.

België engageert zich om tegen 2030 het gebruik van antibiotica met 18% te verminderen

Voorschrijfgedrag onder de loep

Het nieuwe plan wil huisartsen ondersteunen in de aanpassing van hun voorschrijfgedrag. Bestaande acties, zoals de antibioticabarometer en de indicatoren van de NRKP (Nationale Raad voor KwaliteitsPromotie), blijven bestaan.

Vanuit de deelstaten wordt een eerstelijns-stewardshipproject opgestart, BASICS genoemd (Belgium Antimicrobial Stewardship in the Community Setting). Regionale en lokale referenten zullen de uitwisseling tussen collega's bevorderen, voorschrijfgegevens evalueren (a.d.h.v. de antibioticabarometer en NRKP-indicatoren), belemmeringen voor een passend gebruik identificeren en gerichte, empirisch onderbouwde interventies selecteren. Dit gebeurt via sessies die worden geïntegreerd in bestaande kwaliteitscirkels (LOK).

Er wordt werk gemaakt van de verdere ontwikkeling van het platform voor beslissingsondersteuning (Prescription Search Support, PSS). Vanaf eind 2026 krijgen ook pediaters, gynaecologen, urologen en pneumologen toegang tot dit platform.

De geneesmiddelenwetgeving wordt aangepast om in de ambulante zorg het voorschrijven en verstrekken van vaste orale antibiotica per eenheid mogelijk te maken. Dat moet ertoe leiden dat een voorgeschreven antibioticakuur volledig gevolgd wordt, en dat een patiënt geen ‘restjes’ overhoudt die nadien naar eigen inzicht gebruikt worden of in het milieu belanden.

Ziekenhuizen

Binnen de acute ziekenhuizen blijven formele structuren voor AMS (antimicrobial stewardship) en IPC (infection prevention control) behouden; ze worden aangevuld met een nieuw aandachtspunt, microbiological surveillance.

De nadruk ligt op kwaliteitsverbetering, gebaseerd op data en transparant gerapporteerd op ziekenhuisniveau. Een deel van de financiering zal afhangen van resultaten in de strijd tegen antibioticaresistentie.

Er wordt ook overwogen om richtlijnen voor ontwerp en infrastructuur voor nieuwbouwziekenhuizen vast te leggen, waarin de IPC-principes worden geïntegreerd.

Voor de revalidatiecentra komt er een lerend netwerk rond AMS en IPC.

Sciensano zal data verzamelen over infecties en antibioticaresistentie in woonzorgcentra. Met die data kunnen de centra gerichter gaan werken aan betere zorg en extra maatregelen nemen om de verspreiding van resistente bacteriën te voorkomen.

Het actieplan voorziet ook in een publieke consultatie. Tot 6 maart kan u feedback geven.

>> https://www.health.belgium.be/nl/organisatie-beleid/regelgeving-beleidsdocumenten/nationaal-actieplan-one-health-bestrijding-antimicrobiele-resistentie-2026-2030

Rekenhof kritisch voor beleid
In een rapport over het Belgische antibioticabeleid stelt het Rekenhof vast dat er een verschuiving is naar antibiotica buiten terugbetaling. Volgens prof. Herman Goossens (Universiteit Antwerpen), voorzitter van het antibioticaplan, komt dat doordat een bepaalde groep van de breedspectrumantibiotica, zoals bijvoorbeeld chinolonen, slechts in heel specifieke gevallen worden terugbetaald. "Maar er is een bepaalde groep artsen, we weten nog niet helemaal wie, die de antibiotica blijft voorschrijven ook als dat niet nodig is", zegt Goossens.